કંસવધ 2026: 20 નવેમ્બરની તિથિ, શ્રીકૃષ્ણની કથા અને મથુરાનો મેળો
મથુરામાં શ્રીકૃષ્ણના કંસવધની કથા યમુનાના ઘાટ અને શહેરની જૂની શેરીઓ સાથે જોડાયેલી છે. નવા દિલ્હીના પંચાંગ પ્રમાણે કંસવધ શુક્રવાર, 20 નવેમ્બર 2026ના દિવસે છે. આ દિવસ શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામ મથુરાના મલ્લયુદ્ધના અખાડામાં પહોંચ્યા અને દેવકી-વસુદેવને કેદ કરનાર કંસના શાસનનો અંત આવ્યો તે કથાનું સ્મરણ કરાવે છે. ઘરે ઠાકોરજીની નિત્ય સેવા સાથે કથા વાંચીને, સાદો ભોગ ધરીને અને આરતી કરીને આ પ્રસંગ યાદ કરી શકાય.
તમારી પૂજાની તૈયારી માટે
Mishri (Pure Mishri Sugar) Rock Sugar – Sacred for Pooja (100g)
આ લેખમાં જણાવેલા વ્રત અથવા તહેવારની તૈયારીમાં મદદરૂપ થવા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું છે. સમાવિષ્ટ માર્ગદર્શન અથવા વસ્તુઓ, ભાષા અથવા ડિલિવરીનું સ્વરૂપ, વેચનાર અને હાલની ઉપલબ્ધતા જાણવા માટે ઉત્પાદનની વિગતો જુઓ.
કંસવધ 2026ની તારીખ અને કારતક સુદ દશમ
| વિગત | નવું દિલ્હી, ભારત (IST, UTC+05:30) |
|---|---|
| કંસવધની તારીખ | શુક્રવાર, 20 નવેમ્બર 2026 |
| કારતક સુદ દશમનો આરંભ | ગુરુવાર, 19 નવેમ્બર, સવારે 7:05 વાગ્યે |
| દશમની સમાપ્તિ | શુક્રવાર, 20 નવેમ્બર, સવારે 7:15 વાગ્યે |
| ચાંદ્ર માસ | અમાંત અને પૂર્ણિમાંત, બંને પ્રમાણે કારતક |
દ્રિક પંચાંગના નવા દિલ્હીના 19 નવેમ્બરના પાનાં પ્રમાણે ગુરુવારે નવમી પૂરી થયા પછી દશમ બેસે છે. 20 નવેમ્બરના પંચાંગમાં શુક્રવારે સૂર્યોદય સમયે દશમ હોવાથી એ દિવસે કંસવધ દર્શાવ્યો છે. પ્રોકેરલાના ઉજ્જૈન, ભારતના સંદર્ભ પ્રમાણે પણ કંસવધ 20 નવેમ્બરે છે. ત્યાં દશમ 19 નવેમ્બરે સવારે 7:06થી 20 નવેમ્બરે સવારે 7:16 (IST) સુધી દર્શાવાઈ છે. સ્થાનિક પંચાંગ અને મંદિરના કાર્યક્રમના સમય અલગ હોઈ શકે. મથુરાના મેળા કે દર્શનનો સમય આયોજકો પાસે જાણી લેવો.
શ્રીમદ્ ભાગવતમાં કંસવધની કથા
દેવકીનું આઠમું સંતાન કંસના મૃત્યુનું કારણ બનશે એવી આકાશવાણી સાંભળીને કંસે દેવકી અને વસુદેવને કેદ કર્યાં. શ્રીકૃષ્ણ જન્મ્યા ત્યારે વસુદેવ તેમને સલામત રીતે ગોકુળ લઈ ગયા. વર્ષો પછી શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામ મથુરામાં કંસના મલ્લયુદ્ધના આયોજનમાં આવ્યા.
શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધના 44મા અધ્યાય મુજબ શ્રીકૃષ્ણ ચાણૂર સામે અને બલરામ મુષ્ટિક સામે ઊતર્યા. મલ્લો પરાજિત થયા પછી કંસે બંને ભાઈઓ અને તેમના સ્વજનો વિરુદ્ધ આદેશ આપ્યા. શ્રીકૃષ્ણે કંસનો સામનો કર્યો અને તેના શાસનનો અંત આવ્યો. પછી માતા-પિતા કેદમાંથી મુક્ત થયાં અને આગળના અધ્યાયમાં શ્રીકૃષ્ણ ઉગ્રસેનને ફરી સિંહાસન સોંપે છે.
બાળકો સાથે કથા વાંચતાં અખાડા પછીની વાતને પણ સમય આપો. લાંબા સમય પછી માતા-પિતાને પોતાના પુત્રોને મળવાની તક મળી. ભયમાં જીવતાં પરિવારોને ફરી ઘર તરફ વળવાનો અવસર મળ્યો. આ પ્રસંગે ભક્તો શ્રીકૃષ્ણ પાસે હિંમત, ધીરજ અને પોતાની શક્તિનો સદુપયોગ કરવાની સમજ માગે છે.
મથુરાનો કંસવધ મેળો અને વિશ્રામ ઘાટ
ઉત્તર પ્રદેશના મથુરા પ્રવાસ માર્ગદર્શનમાં કંસવધ મેળાનો બ્રજના ઉત્સવોમાં ઉલ્લેખ છે. મથુરા જતાં શ્રીકૃષ્ણ જન્મભૂમિ અને જૂના મથુરાના દ્વારકાધીશ મંદિરનાં દર્શન કરી શકાય. સ્થાનિક પરંપરા પ્રમાણે કંસવધ પછી શ્રીકૃષ્ણે યમુના કિનારે વિશ્રામ ઘાટ પર વિશ્રામ કર્યો. યાત્રા ગોઠવતાં દર્શન, શોભાયાત્રા અને આરતીનો સમય સ્થળે પૂછી લો. ઉપરનું પંચાંગ મથુરાના મેળાનો સમય આપતું નથી.
ગુજરાતમાં ઘણાં ઘરોમાં શ્રીકૃષ્ણની સેવા ઠાકોરજી, રણછોડરાયજી કે દ્વારકાધીશના સ્વરૂપે થાય છે. મથુરાનું દ્વારકાધીશ મંદિર અને ગુજરાતના દ્વારકાનું મંદિર જુદાં ધામ છે. ગુજરાતમાં યાત્રા ગોઠવતાં અમારો પરિવાર સાથે દ્વારકાધીશ દર્શનનો માર્ગદર્શક લેખ વાંચી શકો.
ઘરે કંસવધનું સ્મરણ અને ઠાકોરજીની સેવા
પૂજાની સામગ્રી
સ્વચ્છ કપડું, શ્રીકૃષ્ણની છબી અથવા ઘરમાં બિરાજતા ઠાકોરજી, ફૂલ, જળનું નાનું પાત્ર, દીવો, રૂની વાટ અને ભોગ માટે વાટકી રાખો. ઘરની રીત હોય તો તિલક માટે ચંદન અને દીવા માટે પૂજાનું ઘી તૈયાર રાખી શકો. ફળ કે થોડું માખણ-મિશ્રી ધરાવો. તુલસી ધરાવવાની રીત ઘરની પરંપરા પ્રમાણે રાખો.
- ઘરનું મંદિર તૈયાર કરો. પૂજાની જગ્યા સાફ કરીને કપડું પાથરો. દીવો સ્થિર સપાટી પર રાખો અને તે બળે ત્યાં સુધી નજર રાખો.
- શ્રીકૃષ્ણનું નામ લો. જળ અને ફૂલ અર્પણ કરીને ‘ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય’ અથવા ઘરમાં બોલાતી કૃષ્ણપ્રાર્થના બોલો.
- પરિવાર સાથે કથા વાંચો. અખાડામાં કૃષ્ણ-બલરામના આગમનથી લઈને માતા-પિતાની મુક્તિ સુધીનો પ્રસંગ કહો. બાળકોને એક ભાગ વાંચવા કે પ્રશ્ન પૂછવા દો.
- ભોગ ધરો અને આરતી કરો. ઠાકોરજીને ભોગ ધરીને ઘરમાં ગવાતી આરતી ગાઓ. પછી પરિવાર સાથે પ્રસાદ વહેંચો.
- સેવાનું એક નાનું કાર્ય કરો. કોઈને ભોજન આપવું કે મદદની જરૂર હોય ત્યાં સાથ આપવો એ કથાનો ભાવ રોજિંદા જીવનમાં ઉતારવાની રીત બની શકે.
જો ઘરમાં પહેલેથી ઠાકોરજીની નિત્ય સેવા થતી હોય, તો એ ક્રમ જાળવીને આ પ્રસંગે કથા વાંચવા થોડો સમય ઉમેરો. ઘરે ઠાકોરજીની સેવાનો ગુજરાતી માર્ગદર્શક લેખ નિત્યક્રમ સમજવામાં મદદ કરશે.
શું કંસવધના દિવસે ઉપવાસ રાખવો પડે?
ઘરે પૂજા, કથા અને ભોગ સાથે પ્રસંગનું સ્મરણ કરી શકાય. દેવઊઠી એકાદશીનો ઉપવાસ પણ રાખતા હો, તો એ વ્રત અને પારણું તમારા સંપ્રદાય તથા સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે કરો. તારીખો નજીક હોવાથી બંને પ્રસંગની તિથિ અલગથી તપાસો. પછીના દિવસોની તૈયારી માટે ભીષ્મ પંચકની તારીખો અને વ્રતનો માર્ગદર્શક લેખ જુઓ.
કંસવધ વિશે સામાન્ય પ્રશ્નો
2026માં કંસવધ ક્યારે છે?
નવા દિલ્હીના પંચાંગ પ્રમાણે શુક્રવાર, 20 નવેમ્બર. કારતક સુદ દશમ એ દિવસે સવારે 7:15 વાગ્યા સુધી છે (IST).
દશમ ગુરુવારે શરૂ થાય તો કંસવધ શુક્રવારે કેમ?
નવા દિલ્હીમાં ગુરુવારે સૂર્યોદય પછી દશમ બેસે છે અને શુક્રવારના સૂર્યોદય સુધી રહે છે. ચાંદ્ર તિથિ મધરાતે બદલાય એવું જરૂરી નથી.
કંસ શ્રીકૃષ્ણના કોણ હતા?
કંસ શ્રીકૃષ્ણના મામા અને મથુરાના શાસક હતા. તેમણે દેવકી અને વસુદેવને કેદ કર્યાં હતાં.
મથુરામાં કયું સ્થળ કંસવધની કથા સાથે જોડાયેલું છે?
મથુરા કંસવધ મેળા માટે જાણીતું છે. લોકપરંપરા પ્રમાણે શ્રીકૃષ્ણ કંસવધ પછી વિશ્રામ ઘાટ પર રોકાયા હતા. સ્થળના કાર્યક્રમનો સમય સ્થાનિક રીતે જાણી લો.
ઘરે કયો ભોગ ધરાવી શકાય?
ફળ અથવા થોડું માખણ-મિશ્રી ધરાવો. તુલસી અને પ્રસાદ વહેંચવાની રીત ઘરની પરંપરા પ્રમાણે રાખો.
કથા વાંચવા બેસો એ પહેલાં નાની વાટકીમાં સફેદ માખણ અને થોડા મિશ્રીના દાણા રાખો. વાંચન પછી ઠાકોરજીને ભોગ ધરાવો અને પરિવાર સાથે પ્રસાદ વહેંચો.
કૃષ્ણના ભોગ માટે મિશ્રી જુઓ →

2 ફ્રિજ મેગ્નેટ
Sanatana Journey જર્નલ